Giới thiệu về Công ước Hồng Kông (HKC)

Thứ Ba, 29/09/2026, 10:24 GMT+7

1. Khái quát

Công ước Hồng Kông (Hong Kong International Convention for the Safe and Environmentally Sound Recycling of Ships) viết tắt là Hong Kong Convention hoặc HKC.

Công ước về việc tái chế tàu an toàn và thân thiện với môi trường nêu trên được thông qua ngày 15 tháng 5 năm 2009 tại một Hội nghị tổ chức tại Hồng Kông, Trung Quốc dưới sự chủ trì của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO).

Ngày chính thức có hiệu lực (Entered into force): 26 tháng 6 năm 2025 sau khi phải đáp ứng đủ 03 điều kiện: i) có tối thiểu 15 quốc gia thành viên ký kết; ii) các quốc gia này đại diện cho ít nhất 40% tổng dung tích đội tàu thương mại thế giới; iii) năng lực tái chế tàu hàng năm của các nước này đạt không dưới 3%[1].

- Mục tiêu: Đảm bảo hoạt động tái chế tàu cũ không gây rủi ro cho sức khỏe con người và môi trường.

- Phạm vi: Áp dụng cho các tàu từ 500 Tổng dung tích (GT) trở lên tham gia hoạt động hàng hải quốc tế.

- Yêu cầu: Các tàu phải có bản kiểm kê vật liệu nguy hiểm trên tàu và các cơ sở tái chế phải đạt chuẩn và được cơ quan có thẩm quyền cấp phép.

2. Áp dụng tại Việt Nam đối với tàu biển và cơ sở phá dỡ/tái chế tàu

Tại Việt Nam, Cục Đăng kiểm Việt Nam là cơ quan được giao nhiệm vụ là đầu mối theo dõi và hướng dẫn áp dụng các quy chuẩn kỹ thuật của tàu biển theo Công ước Hồng Kông (HKC).

a) Các tàu mang cờ Việt Nam thuộc phạm vi điều chỉnh:

Các tàu biển mang cờ Việt Nam có tổng dung tích từ 500 GT trở lên hoạt động tuyến quốc tế là đối tượng điều chỉnh của công ước HKC gồm:

- Lập Danh mục vật liệu nguy hiểm (IHM): Tàu đóng mới hoặc tàu đang khai thác bắt buộc phải lập danh mục IHM (áp dụng theo hướng dẫn của Ủy ban Bảo vệ Môi trường Biển - MEPC) nhằm định lượng cụ thể các chất độc hại hiện có trên tàu (như Amiăng, chất gây suy giảm tầng ô-zôn, sơn chống hà chứa hợp chất cơ thiếc Tributyltin…)

- Kiểm tra và cấp chứng nhận: Cục Đăng kiểm Việt Nam sẽ tiến hành đánh giá và cấp Chứng chỉ quốc tế về Danh mục vật liệu nguy hiểm cho tàu biển.

- Tàu biển trước khi đưa đi phá dỡ phải được kiểm tra lần cuối để cấp Chứng chỉ sẵn sàng tái chế (International Ready for Recycling Certificate - IRRC), tại Việt Nam do cơ quan Đăng kiểm cấp đối với tàu treo cờ Việt Nam.

- Để chuẩn bị cho các đợt kiểm tra (Port State Control - PSC) tại các cảng biển quốc tế khi tàu hành trình vào, rời cảng biển; các chủ tàu biển Việt Nam cần chủ động liên hệ trực tiếp với Cục Đăng kiểm Việt Nam hoặc đơn vị Đăng kiểm đang trực tiếp quản lý tàu để được hướng dẫn quy trình lập và thẩm định IHM theo biểu mẫu chuẩn IMO quy định, gồm:

+ IHM Part I (Vật liệu trong cấu trúc tàu và trang thiết bị);

+ IHM Part II (Chất thải phát sinh từ quá trình hoạt động);

+ IHM Part III (Hàng hóa lưu kho và vật tư tiêu hao).

b) Đối với các cơ sở phá dỡ/tái chế tàu tại Việt Nam

Được kiểm soát rất thông qua hệ thống pháp luật sau:

- Nghị định số 82/2019/NĐ-CP ngày 12 tháng 11 năm 2019 của Chính phủ quy định về nhập khẩu, phá dỡ tàu biển đã qua sử dụng.

- Nghị định số 74/2023/NĐ-CP ngày 11 tháng 10 năm 2023 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định quy định liên quan đến phân cấp giải quyết thủ tục hành chính trong lĩnh vực hàng hải (Về thẩm quyền quyết định đưa cơ sở phá dỡ tàu biển vào hoạt động; Thủ tục quyết định đưa cơ sở phá dỡ tàu biển vào hoạt động; Quyết định dừng ngay hoạt động cơ sở phá dỡ tàu biển; Quyết định dừng hoạt động cơ sở phá dỡ tàu biển).

- Văn bản hợp nhất số 52/VBHN-BXD ngày 23/6/2026 của Bộ Xây dựng hợp nhất các Nghị định có liên quan đến quy định về  nhập khẩu, phá dỡ tàu biển đã qua sử dụng.

- Văn bản hợp nhất số 41/VBHN-BGTVT ngày 30/12/2024 của Bộ Giao thông vận tải về quy định về các biểu mẫu giấy chứng nhận, sổ an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường cấp cho tàu biển, tàu lặn, ụ nổi, kho chứa nổi, giàn di động, phương tiện thủy nội địa và sản phẩm công nghiệp sử dụng cho phương tiện thủy nội địa: Mẫu số V.02: Giấy chứng nhận phù hợp về danh mục các vật liệu nguy hiểm (áp dụng cho IHM); Mẫu số V.03: Giấy chứng nhận phù hợp đủ điều kiện tái chế tàu biển.

- Một số hướng dẫn khác của Bộ Nông nghiệp Môi trường và cơ quan môi trường khác có liên quan.

c) Đối với các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp

- Đến năm 2026, Việt Nam chưa chính thức phê chuẩn hoặc ký văn kiện gia nhập với tư cách là quốc gia thành viên của Công ước Hồng Kông (HKC). Hiện nay, các cơ quan chức năng thuộc Bộ Xây dựng đang tiếp tục xây dựng, hoàn chỉnh Đề án gia nhập Công ước HKC năm 2009 trong đó sẽ đánh giá kỹ về các điều kiện của Việt Nam khi gia nhập, mốc gia nhập Công ước. Bộ Giao thông vận tải trước đây (nay là Bộ Xây dựng) đã chủ động ban hành các văn bản pháp lý (Thông tư số 20/2022/TT-BGTVT được hợp nhất trong Văn bản hợp nhất số 41/VBHN-BGTVT ngày 30/12/2024) để quy định các biểu mẫu, chứng chỉ đăng kiểm về Danh mục vật liệu nguy hiểm (IHM) và Chứng nhận đủ điều kiện tái chế tàu đúng theo tiêu chuẩn của HKC để áp dụng trước cho đội tàu biển Việt Nam hoạt động tuyến quốc tế; tham mưu ban hành các Nghị định số 82/2019/NĐ-CP; 74/2023/NĐ-CP quy định về phá dỡ tàu biển; Văn bản hợp nhất số 52/VBHN-BXD ngày 23/6/2026 của Bộ Xây dựng.

- Ủy ban Bảo vệ Môi trường Biển (MEPC) của Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đã phê duyệt một tài liệu quan trọng mang tên Hướng dẫn tạm thời (Provisional Guidance) vào ngày 01 tháng 11 năm 2024 (HKSRC.2/Circ.1), theo đó cung cấp một số chỉ dẫn cho các quốc gia thành viên (lĩnh vực phá dỡ, tái chế tàu biển) trước thời điểm có hiệu lực của công ước HKC, trong đó chú ý nội dung về việc áp dụng công ước Basel[2] và Công ước HKC:

“2. States that are Parties to the Basel Convention but are not Parties to the Hong Kong Convention should apply the requirements of the Basel Convention, including its Ban Amendment, if they have expressed their consent to be bound by it; and” tạm dịch: “Các quốc gia là thành viên của Công ước Basel nhưng không phải là thành viên của Công ước Hồng Kông phải áp dụng các yêu cầu của Công ước Basel, bao gồm cả Điều khoản sửa đổi/ lệnh cấm, theo các ràng buộc mà các quốc gia này đã tự nguyện tham gia”.

(có bản tiếng Anh, HKSRC.2/Circ.1 kèm theo)

- Tuy nhiên, do Công ước Hồng Kông đã chính thức có hiệu lực toàn cầu từ ngày 26/6/2025, tất cả các tàu mang cờ Việt Nam (hoặc bất kỳ quốc gia nào chưa gia nhập) có tổng dung tích từ 500 GT trở lên khi cập cảng của các nước khác là thành viên Công ước đều sẽ có thể bị kiểm tra (Port State Control - PSC) về chứng nhận IHM hợp chuẩn như một tàu của quốc gia thành viên. Nội dung này cần được các doanh nghiệp vận tải biển, chủ tàu Việt Nam lưu tâm trong triển khai thực hiện theo quy định; trao đổi, phối hợp chặt chẽ với cơ quan đăng kiểm để được hướng dẫn, nhất là trong bối cảnh toàn cầu hóa của vận tải biển quốc tế hiện nay và để giảm thiểu nguy cơ tàu biển của doanh nghiệp có thể bị lưu giữ, xử lý khi không có chứng nhận IHM./.

(Gửi kèm theo toàn bộ nội dung Công ước HKC của IMO, bản tiếng Anh)

TS. Trần Quang Huy



[1] Mốc đạt được các điều kiện này là vào tháng 6 năm 2023 sau khi hai quốc gia Bangladesh và Liberia nộp văn kiện phê chuẩn

[2] Công ước Basel (1989) về kiểm soát vận chuyển qua biên giới các phế thải nguy hiểm và việc tiêu hủy chúng. Việt Nam gia nhập Công ước này từ năm 1995.