Triển khai Công ước về Quyền của Người khuyết tật (CRPD) đối với ngành hàng hải và đường thủy Việt Nam

Chủ Nhật, 27/09/2026, 15:06 GMT+7

1. Giới thiệu về Công ước

Công ước về Quyền của Người khuyết tật (Convention on the Rights of Persons with Disabilities-CRPD) được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua vào năm 2006 (ký ngày 13/12/2006), có hiệu lực áp dụng kể từ ngày 3 tháng 5 năm 2008, với mục đích: “thúc đẩy, bảo vệ và bảo đảm cho người khuyết tật được hưởng bình đẳng, đầy đủ các quyền con người và tự do cơ bản”.

Ngày 22 tháng 10 năm 2007, Việt Nam trở thành quốc gia thành viên thứ 118 tham gia ký Công ước tại trụ sở Liên hợp quốc. Ngày 28 tháng 11 năm 2014: Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII đã chính thức thông qua Nghị quyết số 84/2014/QH13 để phê chuẩn Công ước CRPD và có hiệu lực ràng buộc về mặt pháp lý đối với Việt Nam từ năm 2015.

a) Một số nguyên tắc chung của CRPD:

- Tôn trọng phẩm giá: Công nhận sự độc lập cá nhân và quyền tự chủ của người khuyết tật.

- Không phân biệt đối xử: Đảm bảo mọi người khuyết tật đều bình đẳng trước pháp luật.

- Hòa nhập đầy đủ: Tạo điều kiện để người khuyết tật tham gia vào mọi mặt của đời sống xã hội.

- Bình đẳng cơ hội: Xóa bỏ rào cản về không gian, thông tin và tư duy để người khuyết tật tiếp cận dịch vụ chung

b) Một số nội dung trọng tâm:

- Tiếp cận: Yêu cầu các quốc gia cải thiện hạ tầng giao thông, công trình công cộng, thông tin và công nghệ số.

- Bảo vệ quyền dân sự - chính trị: Bảo đảm quyền bình đẳng trước pháp luật, quyền tự do, an toàn cá nhân...

- Phụ nữ và trẻ em khuyết tật: Đưa ra các biện pháp bảo vệ riêng vì đây là nhóm dễ bị tổn thương và chịu nhiều tầng phân biệt đối xử.

- Quyền kinh tế - xã hội: Thúc đẩy cơ hội việc làm, giáo dục hòa nhập, an sinh xã hội và chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng.

c) Nghĩa vụ của của Quốc gia thành viên:

Bao gồm một số nội dung cơ bản sau:

- Nghĩa vụ lập pháp và chính sách (Ban hành mới, sửa đổi hoặc bãi bỏ các luật, quy định, tập quán phân biệt đối xử với người khuyết tật; Lồng ghép vấn đề khuyết tật vào tất cả các chính sách và chương trình phát triển kinh tế – xã hội).

- Nghĩa vụ triển khai thực tế (Phát triển, nghiên cứu và thúc đẩy việc sử dụng các công nghệ, thiết bị hỗ trợ, và cơ sở vật chất dễ tiếp cận với chi phí hợp lý; Tổ chức đào tạo cho các chuyên gia, nhân viên làm việc với người khuyết tật về các quyền được công nhận trong Công ước)

- Cam kết về nguồn lực và Nghĩa vụ báo cáo với Ủy ban về Quyền của Người khuyết tật của Liên Hợp Quốc để giám sát tiến độ thực thi.

2. Tình hình triển khai tại Việt Nam

Việt Nam đã có những bước triển khai thực thi đạt được kết quả quan trọng như:

a) Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách

- Đã ban hành Luật Người khuyết tật năm 2010 và liên tục lồng ghép tinh thần CRPD vào Hiến pháp 2013, Luật Giáo dục, Luật Việc làm.

- Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 916/QĐ-TTg ngày 21/05/2026 phê duyệt Kế hoạch tăng cường thực thi hiệu quả Công ước CRPD và thực hiện các khuyến nghị của Ủy ban về quyền của Người khuyết tật.

b) Một số kết quả đạt được

Giáo dục hòa nhập, tỷ lệ trẻ em khuyết tật đi học tăng lên; Chăm sóc y tế và Phục hồi chức năng; Tiếp cận hạ tầng & Chuyển đổi số: Một số công trình công cộng lớn, xe buýt đô thị bắt đầu có lối đi riêng cho xe lăn. Đồng thời, việc ứng dụng công nghệ số và tài liệu nghe nhìn hỗ trợ người khiếm thị, khiếm thính ngày càng được phổ biến.

- Bộ Xây dựng ngày 8/7/2026 đã có Công văn số 10448/BXD-HTQT về triển khai thực hiện Kế hoạch tăng cường thực thi hiệu quả Công ước CRPD theo Quyết định số 916/QĐ-TTg.

- Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam có Công văn số 5187/CHHĐTVN-VTATPT ngày 21/7/2026; Cảng vụ Hàng hải Thanh Hóa có văn bản số 935/CVHHTH-ATANHH ngày 24/9/2026 gửi các Doanh nghiệp quản lý, khai thác cảng biển, bến tàu khách; Các hãng tàu, Chủ phương tiện vận tải hành khách đường biển, đường thủy nội địa để hướng dẫn thực hiện các yêu cầu của nhà nước trong thực thi Công ước CRPD.

3. Đối với ngành hàng hải và đường thủy

Triển khai các chỉ đạo tại Nghị quyết số 20/NQ-TW ngày 28/7/2026 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; Quyết định số 916/QĐ-TTg ngày 21/05/2026 của Thủ tướng Chính phủ và với nghĩa vụ của một quốc gia thành viên Công ước, theo đó các doanh nghiệp hàng hải, đường thủy nội địa cần nghiên cứu kỹ các quy định để triển khai thực hiện, nhất là trong đầu tư, xây dựng, cải tạo, nâng cấp các cảng, bến; đóng mới phương tiện vận tải (chú trọng với phương tiện thủy nội địa hoặc tàu biển chở khách) để vừa đảm bảo yêu cầu phát triển kinh tế biển song vẫn cần đảm bảo các nguyên tắc được pháp luật quy định về Quyền tiếp cận của Người khuyết tật.

Theo Quyết định số 916/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng được giao nhiệm vụ quan trọng là chủ trì phối hợp với các Bộ, ngành, UBND tỉnh, thành phố: “Hoàn thiện cơ sở pháp lý, các quy chuẩn kỹ thuật bắt buộc áp dụng trong xây dựng kết cầu hạ tầng, đảm bảo 100% công trình thiết yếu công cộng xây mới bao gồm: các cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, nhà ga, bến xe, bến tàu, trụ sở làm việc các cơ quan nhà nước, địa điểm dịch vụ tư pháp, tòa án, khách sạn, công trình văn hóa, thể dục thể thao, nhà chung cư bảo đảm tiếp cận của Người khuyết tật”, thời gian thực hiện: 2026-2032 và Báo cáo kết quả dự kiến hàng năm.

Hiện nay, theo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 10:2024/BXD được ban hành kèm theo Thông tư số 06/2024/TT-BXD ngày 01 tháng 08 năm 2024 của Bộ Xây dựng có hiệu lực thi hành từ ngày 01/02/2025. Theo đó yêu cầu các dự án đầu tư xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp hạng mục hạ tầng cảng, nhà ga hành khách công cộng từ mốc thời gian này đều phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các tiêu chuẩn kỹ thuật mới ban hành.

Đối với các công trình cảng đã xây dựng và đang vận hành, khi cảng biển hoặc cảng thủy nội địa tiến hành sửa chữa lớn, mở rộng hoặc nâng cấp các hạng mục (như cải tạo nhà ga hành khách, làm lại cầu tàu, bến bãi, bãi đỗ xe), các hạng mục cải tạo đó phải được thiết kế và thi công theo đúng thông số kỹ thuật mới của quy chuẩn hiện hành. Trường hợp hạ tầng cũ của cảng bị giới hạn nghiêm ngặt về mặt kết cấu, diện tích, hoặc địa hình tự nhiên xung quanh bến cảng không cho phép xây dựng bổ sung cấu kiện đạt chuẩn thì được sử dụng giải pháp trợ giúp thay thế và phải bố trí các thiết bị hỗ trợ di động (như cầu dẫn xe lăn di động, thiết bị nâng hạ), bố trí nhân sự túc trực 24/7 kiểm soát, hỗ trợ trực tiếp cho người khuyết tật lên xuống tàu/thuyền an toàn.

Bên cạnh đó, theo Điều 40 của Luật Người khuyết tật (số 51/2010/QH12) có quy định các công trình công cộng, hạ tầng giao thông (bao gồm cảng, bến bãi) đã đưa vào sử dụng trước khi Luật có hiệu lực phải từng bước được cải tạo, nâng cấp để người khuyết tật tiếp cận sử dụng theo lộ trình do Chính phủ quy định. Do đó, các chủ cảng, bến vẫn phải chủ động có kế hoạch lập phương án để bổ sung các hạng mục như: lót gạch hướng dẫn cho người khiếm thị, bổ sung bảng chữ nổi tại các khu vực dịch vụ hoặc hạ độ cao một phần quầy bán vé hành khách…

TS. Trần Quang Huy - CVHH Thanh Hóa

(Gửi kèm theo văn bản số 935/CVHHTH-ATANHH ngày 24/9/2026)